Adýný Doðu Karadeniz bölgemizdeki Bayburt ilimizden alan, Bayburt ýrký güvercinlerimiz dünyada Ýngilizce olarak "Turkish whisperer" adý ile tanýnmaktadýr. Türk fýsýldayýcýsý ya da ötücüsü adý ile çevirebileceðimiz bu tanýmlamadan anladýðýmýz kadarý ile dünyada bu güvercinlerin ötücü yaný ön planda ele alýnmaktadýr. Ülkemizde de ötücü ýrklarýmýz içersinde deðerlendirilmektedirler.
Bayburt ýrkýmýz, Bayburt ili ve çevresinde yerel olarak "Çift Gugul" adý ile de bilinmektedir. Dünyada Belçika’da yetiþtirilen "Belgian Ringbeater" adlý ile bilinen ýrk, Bayburtlarýn büyük olasýlýkla çemberci ýrklarla (Trabzon) kýrýlmasý sonucu geliþtirilmiþtir. Bu nedenle iki ýrk birbirine çok benzemektedir. Belki de bu nedenle ve Trabzon ile yakýn bölge kuþlarý olmasý sebebi ile, Bayburt ýrkýmýz çemberci bir ýrk gibi deðerlendirilme eðiliminde olmuþtur. Oysa Bayburt ýrkýmýzda çember hareketi yoktur. Çember hareketi ülkemizde ve hatta dünya üzerinde sadece Trabzon ýrkýmýza özgü bir davranýþ biçimidir. Bayburt ýrkýmýz tamamen yerel bir ýrktýr ve ülke genelinde fazla bilinen ve yetiþtirilen bir ýrkýmýz deðildir. Bu nedenle hakkýnda az bilgiye sahip olduðumuz bu ýrký kýsaca ve bildiðim oranda anlatmaya çalýþacaðým. Yetiþtiricilerinden daha saðlýklý bilgiler geldiðinde bu ýrkýmýzý daha iyi tanýyacaðýmýz inancýndayým.
Bayburt ýrkýnýn karakteristik özelliklerinden biri ötücü olmasýdýr. Özellikle erkek kuþlar diþilerine kur yaparken ötüþlerini sergilerler. Bayburt yetiþtirilen kümeslerde genellikle yerde uzunca bir sýrýk bulunur. Kuþ ciðerlerine derin bir hava çekip olduðundan daha büyük görünerek bu sýrýðýn boyunca baþtan sona öterek yürür. Bu ötüþ þekli yörede "sýrýk çekme" olarak adlandýrýlýr. Sýrýk çekme þeklinde ötüþ sergileyen kuþlar saðlýklý ve deðer verilen güvercinlerdir. Bayburt güvercinin iyisi ötüþten sonra Denizli horozlarýnda olduðu gibi baygýnlýk geçirir.
Çift gugul denmesinin nedeni bu güvercinlerin takka ve perçemli olmalarýndan kaynaklanmaktadýr. Nadiren sadece arka tepeli (takkalý) olanlarýna rastlanmaktadýr. Ancak fazla tercih edilmezler. Bu güvercinlerde takka büyük ve kepçe gibi kulaktan kulaða uzanmalýdýr. Belçika’da görülen akrabalarýnda sadece takka vardýr. Vücutlarý orta büyüklükte ve hatta biraz iricedir. Yuvarlak bir baþ üzerinde normal büyüklükte gözler ve gaga yer alýr. Gaga normal boydadýr, ancak normalden biraz ince görünümde olup zarif bir yapýsý vardýr. Kuþun rengine göre koyu ya da açýk renk olabilmektedir. Gözler normal boydadýr ve göz çevresi halkasý belirgin deðildir. Göz renkleri kuþun rengine göre deðiþmektedir. Genellikle koyu renk gözlere, (kýrmýzý ve portakal rengi) rastlanmaktadýr. Nadiren açýk renk gözlü olanlarý bulunur. Ayaklar paçasýz olup açýk kýrmýzý renktedirler. Kanatlarýný kuyruk üzerinde taþýyan bir ýrkýmýzdýr.
Bayburt ýrkýmýz ötücü olmasýnýn yaný sýra uçucu özellikleri de bulunan bir güvercindir. Uzun uçtuðu söylenmektedir. Uçarken takla da atar, ancak taklasý havada yuvarlanma gibidir. Genellikle tek takla atar. Bazen iki takla üst üste attýðý gözlenirse de bu taklalar hiçbir zaman taklacý güvercinlerdeki gibi deðildir. Bayburt güvercinleri bir de "Bel kýrma" adý verilen kuyruða basýp aþaðý doðru düþme hareketi yaparlar. Kanat sesleri oldukça fazladýr. Ürkek yaradýlýþlý bir güvercindir. Ele gelme tarzý yoktur. Yuvaya girdiðinizde kaçacaðým diye tozu dumana katar. Kendini yerden yere vurur.
Bayburt güvercinleri genellikle alacalý renklerde olurlar. Görülen baþlýca renkleri, Beyaz, Siyah, Kýrmýzý, Sarý ve Mavidir. Alacalý olanlarda bu renkler çeþitli þekillerde karýþýk olarak karþýmýza çýkar. Kanat ve kuyruk telekleri beyaz olanlarý bulunduðu gibi sadece kanat telekleri beyaz olanlarý, kuyruk telekleri ise kuþun kendi renginde olanlarý bulunmaktadýr. Bunun yaný sýra kanat ve kuyruk telekleri beyaz olmayýp kuþun kendi renginde olanlarý da vardýr. Yaþmaklý denilebilecek tarzda gaga altýndan boyuna doðru beyaz yamalarý bulunanlarý gözlenmektedir. Alacalýlarýn yaný sýra düz renk olanlarýna da rastlanmaktadýr.
Bayburtlarýn bazýlarýnda dikkat çekici bir renk yapýlanmasý gözlenmektedir. Bu tür olanlarýnýn en belirgin özellikleri kuþun boyun kýsmýnda önden arkaya doðru gittikçe daralan ay þeklinde beyaz bir renk yamasý bulunmasýdýr. Bu yamaya yörede "yýldýz" adý verilmektedir. Bu renk yamasý kuþun boynunda asýlý bir kolye gibi durmaktadýr. Bu yama takkaya kadar düzgün bir þekilde çýkar ve incelerek son bulur. Bu yamanýn kafa üzerine uzama yapmamasý gerekmektedir. Bu beyaz bölümün haricinde kuþun iki yerinde daha beyazlýk bulunur. Bunlardan ilki kuþun kanat telekleridir. Bu güvercinlerin kanat telekleri beyaz olur. Ýkincisi ise kuþun karýn bölgesi ve ayaklarýdýr. Gövdenin hemen altýndan baþlamak üzere bu bölümlerde beyazdýr. Bunun haricinde Kanat kapaklarý, kuyruk telekleri ve boyundaki beyaz yama ile karýn arasýnda kalan kýsým ise renklidir. Renkli bölümler kuþun rengine göre deðiþik renklerde olabilirler.
Renk Çeþitleri
Süt Beyaz: Düz renk beyaz olanlarýna yörede bu isim verilir. Düz beyaz olanlarý az bulunmakta ve deðerli kabul edilmektedirler.
Kara: Siyah olanlarýna "Kara" adý verilir.
Mor: Kýrmýzý olanlarýna "Mor" denilmektedir.
Açýk Mor: Sarý renk olanlar "Açýk mor" olarak bilinirler.
Kumru Tüylü: Mavi renk olanlarýna "Kumru tüylü" denilmektedir. Mavi harici bütün renkler þeritsizdir. Mavi renk olanlarda kanat üzerinde iki sýra þerit bulunmaktadýr. Mavi renk olanlarda göz portakal rengi ve gaga siyah olmaktadýr. Diðer renklerde göz koyu tonlu gaga ise açýk renktir.
Alacalý: Bayburt kuþlarýnýn alacalý renkli olanlarý oldukça yaygýndýr. Alaca olanlar kendi içlerinde farklý adlandýrmalara sahiptirler. Örneðin, Kýrmýzý renk olup üzeri beyaz pullu olanlarýna "Butlu", Beyaz renk olup üzeri kýrmýzý pullu olanlarýna ise "Kýnalý" denilmektedir.
Hazýrlayan: Yavuz ÝÞÇEN
16 Ocak 2017, Pazartesi, Kategori: Irklar |