Ülkemizde Baðdat, Baðdadi, Baðdadiye ve Baðdatlý adlarý ile bilinen bu güvercin ýrký, Irak kökenlidir. Dünya da Bagdat, Baghdad, Bagdette gibi adlarla bilinmektedir. Günümüzde doðu ve güneydoðu bölgelerimizde yetiþtirilmektedir. Ancak sayýlarý azalmýþtýr. Korunmasý için önlemler alýnmasý gerekmektedir.
Dünyada ve özellikle de Avrupa’da köken olarak bu ýrktan kaynaklanan çeþitli tipte Baðdat güvercinleri bulunmaktadýr. Bu güvercinlerle bizim yetiþtirdiðimiz Baðdat güvercinleri arasýnda köken olarak kan benzerliðinin dýþýnda belli bir benzerlik yoktur. Ülkemizde yetiþtirilen Baðdat güvercinleri daha çok Suriye Baðdatlarýna benzemektedir.
Baðdat güvercinlerini, bir yere yuva yaptýktan sonra, baþka bir yere alýþtýrmak imkansýz gibidir. Aradan 10 yýl geçse bile býraktýðýnýzda, ilk yuvasýna geri döndüðü söylenmektedir. Bu özellikleri onlarý gerçekten de çok deðer verilen bir güvercin haline getirmiþtir. Ülkemizin batý bölgelerinde, Irak yöresinden ve Doðu bölgelerimizden getirilen güvercinlere genel olarak Baðdat adý verme gibi yanlýþ bir eðilim olmakla birlikte, Baðdat adý, gerek doðu ve güneydoðu, gerekse diðer bölgelerimizde ayrý ve kendine özgü özellikleri olan bu ýrký karakterize etmektedir. Bazen posta güvercinlerine Baðdat denildiði de olmaktadýr. Baðdat güvercinleri eski dönemlerde posta güvercini olarak kullanýlmýþ olmakla birlikte, bugün bildiðimiz posta güvercinleri ile ayrý ýrklarý temsil etmektedirler. Yöresel olarak “Posta Burunlu” ve “Homoma” gibi adlarý vardýr.
Baðdat’ýn Osmanlý devleti topraklarýna katýlmasý 1534 yýlýnda Kanuni döneminde olmuþtur. Daha sonra bir ara tekrar Ýranlýlarýn eline geçen Baðdat, son olarak 1639 yýlýnda 4. Murat devrinde yeniden alýnmýþtýr. Hata 4. Murat Baðdat’ý almasýnýn anýsýna Ýstanbul’da bugün Topkapý sarayý içinde bulunan ünlü Baðdat köþkünü yaptýrmýþtýr. Baðdat güvercinlerinin Osmanlý dönemi öncesinden beri Irak’da yetiþtirildiði bilinmektedir. Osmanlý döneminde de bu güvercinler bölgede yetiþtirilmeye devam edilmiþ ve geliþtirilmiþlerdir. Bu güvercinler, eski dönemlerde, tüm çevre bölgelerde deðer verilen ve bilinen bir güvercin ýrkýdýr. Bir çok kaynakta adýndan bahsedilen bu güvercin ýrký için, dönemin en deðer verilen ve en pahalý kuþu olduðunu söylemek sanýrým yanlýþ olmaz. Daha çok haberleþme amaçlý kullanýlan bir kuþtur. Uzun uçmasý ve yuvasýna baðlýlýðý onu, iyi bir posta güvercini haline getirmiþtir. Oyunlu bir kuþ deðildir, takla atma gibi özellikleri bulunmaz. Anadolu’da eski devirlerde salma kuþu olarak kullanýlmýþtýr. Salma kuþlarý, genel olarak belli bir uzaklýða götürülüp býrakýlan ve yuvasýna ne kadar kýsa sürede dönerse o kadar deðerli kabul edilen güvercinlerdir. Anadolu’da Osmanlý döneminden beri devam eden eski bir gelenek olan salma yarýþlarýnda kullanýlan güvercinler, genellikle bu ýrkýmýzdýr. Salma yarýþlarý, farklý kuþçularýn, kuþlarýný belirlenen uzak bir noktadan ayný anda býrakmalarý ile baþlar. Kimin kuþu yuvasýna daha önce dönerse o kuþçu yarýþý kazanmýþ sayýlýr. Kuþlarýn býrakýldýklarý uzaklýklar, 50 – 100 km arasýnda deðiþmektedir. Evliya Çelebi Bursa’dan býrakýlan Baðdat güvercinlerinin, Ýstanbul’a hemen ulaþabildiklerini söylemektedir. Bu güvercinler hakkýndaki en eski bilgileri 1650’li yýllarda Baðdat’ý ziyaret eden Evliya Çelebi’den almaktayýz. Evliya Çelebi, bu güvercinlerden övgü ile uzun uzun bahsettikten sonra, Baðdat’ta bu güvercinlerin kökenini araþtýrarak bizlere çok deðerli bilgiler aktarmaktadýr. Bu bilgilere göre, Baðdat güvercinlerinin geçmiþi oldukça eskilere kadar gitmektedir. Baðdat’ta bulunan “kuþlar kalesi” denilen kalenin içinde yer alan eski kilisedeki papazlarýn, bu kuþlarý haberleþme amacý ile kullandýklarýný, bu geleneðin onlardan sonra Baðdatlý tüccarlar tarafýndan devam ettirildiðini ve geliþtirildiðini belirtmektedir. Bu kuþlarýn o dönemde Mýsýr, Dimyat, Ýskenderiye, Cezayir, Tunus, Fas, Merakeþ, Yembu, Cidde, Mekke ve Yemen’de beslendiðini gene Evliya Çelebi’den öðrenmekteyiz. Bu güvercinler o dönemde, Þam’a, Mýsýr’a, Halep’e, Hind ve Sind’e götürülüp sýrtlarýna kaðýtlar baðlanýp býrakýlýyorlar ve buralardan Baðdat’a geri geliyorlardý.
Baðdat güvercinleri, normal güvercinlere göre daha iri bir ýrktýr. Vücut aðýrlýklarý 500 - 600 gramdan aþaðý olmaz. Bir kilo gelenleri de bulunmaktadýr. Gaga uzun ve kalýndýr. Burun delikleri belirgindir. Burunun üzeri etli olur. Burun üzeri eti büyük olanlar daha tercih edilirler. Ayaklar paçasýz olup büyük ve kýrmýzý renklidir. Ayak parmaklarý dikkati çekecek kadar uzundur. Göz rengi, turuncu veya kýrmýzý olup gözler büyüktür. Kýrmýzý göz rengi bu güvercinlerde makbuldür. Göz çevresi tüysüz, kýrmýzý ve kabarýk etlidir. Boynu uzun ve aþaðý doðru yay çizer vaziyette kartal görünüþlü bir güvercin ýrkýdýr. Bu güvercinler gerdanlý olurlar. Her rengi olmakla birlikte çoðunlukla siyahtýr. Siyah üzerine daðýlmýþ þekilde farklý renkleri üzerinde taþýyan tipleri yaygýndýr.
Günümüzde Anadolu’da eskisi kadar yaygýn deðildir. Hatta tükenmiþtir denilebilir. Özellikle doðu ilerimizde ve güneydoðu Anadolu’da bulunabilen bir ýrktýr. Bu ýrkýmýzýn da nesli tehlike altýndadýr. Acilen korumaya alýnýp geliþtirilmesi gerekmektedir.
Hazýrlayan: Yavuz ÝÞÇEN
19 Austos 2008, Sal, Kategori: Irklar |