GENEL BÝLGÝLER
Aspergilosis, hayvanlarda ve insanlarda da görülebilen bulaþýcý bir mantar hastalýðýdýr. Hastalýðýn bir diðer adý da Pneumomycosis’dir. Daha çok Aspergilosis ya da Aspergillus adý ile bilinen bu hastalýk bir Fungal hastalýktýr. Fungal (mikotik) hastalýklar, toplumda yaygýn adý ile mantar hastalýklarý olarak bilinirler. Aspergilosis mikrobunun çeþitli türleri bulunmaktadýr. Bu türlerden güvercinlerde hastalýða neden olaný, Aspergilosis fumigatus adý ile bilinir. Ýnsanda ve diðer hayvan türlerinde hastalýða neden olan Aspergilosis türleri birbirinden farklýdýr. Bu nedenle insandan güvercinlere ya da güvercinlerden insanlara Aspergilosis bulaþmaz.
Genç kuþlar hastalýða karþý oldukça duyarlýdýrlar. Hastalýk çeþitli nedenlerle baðýþýklýk sistemi zayýflamýþ kuþlarýmýzý, baþka hastalýklara yakalanmýþ ya da bu hastalýklarý atlatsa bile bu nedenle güçsüz düþmüþ kuþlarýmýzý, stres altýndaki kuþlarýmýzý, kötü hijyenik koþullarda, saðlýk açýsýndan uygun olmayan yuvalarda beslenen, iyi ve nitelikli yem tüketmeyen kuþlarýmýzý yakalama eðilimindedir. Hastalýk tedavi edilse bile kuþlar bu hastalýða karþý baðýþýklýk kazanmaz ve hastalýk tekrarlama eðilimi gösterir. Bu nedenle sürekli dikkatli ve olunmasý ve gereken tedbirlerin elden býrakýlmamasý gerekmektedir. Hastalýk kuþtan kuþa fazla yayýlma eðiliminde deðildir. Bulaþma daha çok solunum yolu ile olur. Ancak temas ile bulaþma da olabilir.
HASTALIK MÝKROBUNUN GELÝÞME ORTAMLARI
Hastalýk mikrobunun geliþimi daha çok nemli ortamlarda olur. Bu nedenle hastalýk yaðmurdan yalýtýmý iyi yapýlmamýþ yuvalarda ve kýþ aylarýnda daha fazla gözlenir. Güvercin yuvasý yapýmý için kullanýlan sunta, tahta gibi elemanlar ýslandýklarýnda mikrop üretebilirler. Daha nemli olan yuva altlarý, yuvanýn arkasý gibi yerlerde biriken ve temizlik sýrasýnda gözden kaçan dýþkýlar mikrobun çoðalmasýna neden olabilir. Yuvalýklarda kullanýlan saman ve benzer otlar ýslandýklarýnda mikrobun üremesi için çok uygun bir zemin yaratýrlar. Islak samanýn solunmasý kuþlarýmýza hastalýðýn bulaþmasý için yeterlidir. Ayný þekilde gübreli topraðýn solunmasý veya yenmesi hastalýk nedeni olabilir.
Bazý ev kadýnlarý þehir içindeki yabani güvercinlere bayat ekmekleri ýslatarak vermektedirler. Islatýlmýþ ekmek, Aspergilosis mikrobunun üremesi için çok uygun bir ortamdýr. Ayrýca kuþlarýmýza verdiðimiz yemlerde hastalýk kaynaðý olabilir. Özellikle bayat ve küflü yem verilmesi hastalýk riskini çok artýrmaktadýr. Güvercinlere verdiðimiz yemlere mutlaka dikkat etmemiz gerekmektedir. Verilen yemlerin taze olduðunun göstergesi bu yemlerin çimlenme yeteneðini kaybetmemiþ olmasýdýr. Yem olarak 'kýsýr tohum' kullanýmý doðru deðildir.
BELÝRTÝLERÝ
Hastalýk genellikle müzmin bir form izler. Hastalýk erken devrelerinde kendini fazla belli etmez. Ancak sonradan ölümcül olabilir. Ýlk baþlarda, performans kaybý, genel kayýtsýzlýk, güçsüzlük, uyuþukluk gözlenir. Daha sonra solunuma iliþkin sorunlar kendini göstermeye baþlar. Hýrýltýlý sesler çýkartma, nefes alýp verme güçlüðü, esneme, aðýz açýk þekilde soluma, her nefes alýp vermede kuyruðun aþaðý yukarý hareketi gözlenebilir. Dýþkýnýn kývamý deðiþir ve ishal görülmeye baþlar. Hastalýðýn ciðerleri etkilemesi ile birlikte koyu yeþil renkli sulu dýþký gözlenebilir.
Hastalýk belirtileri belirgin olarak iki noktada kendini göstermektedir. Birincisi, iç organlarda özellikle akciðer ve hava keselerinde, soluk borusunda kendini gösterir. Böyle olduðunda bu organlarla birlikte solunum yollarý, dil ve damakta da tabakalar halinde mantar oluþumlarýna rastlanabilir. Bu tabakalar akciðerlerde darý tanelerine benzer büyüklüktedir. Bu tabakalar akciðerlerde kadavra analizi ile saptanabilirler. Dil ve damakta ise beyaz, sarý ve yeþilimsi bir renkte olurlar. Kuþun gagasý açýlýp gözlenebilir. Bu tabakalarýn bir þekilde kazýnýp alýnmalarý sorunu çözmez hastalýk tedavi edilmediði sürece ayný tabakalar tekrar çýkar. Bu tabakalar hastalýðýn tanýsý için önemli göstergelerdir. Gözle yapýlacak gözlemlerin yaný sýra boðazdan alýnacak örnekler üzerinde yapýlacak kültür testleri ile hastalýk kesin olarak teþhis edilebilir.
Ýkinci olarak deri üzeri ve tüylerde hastalýk görülebilir. Deride pul pul döküntü þeklinde soyulma, kuþlarýn sinirli davranýþlar göstermesi ve tüy yolmalarý gözlenebilir. Özellikle kanat teleklerinde çürüme ve kýrýlarak düþmeler yaþanabilir. Tüylere ve özellikle de yeni çýkan kanat teleklerine mantar bulaþmasý durumunda bu tüyler geliþimini tamamlayamaz ve ölürler. 'Tüy çürümesi' olarak adlandýrýlan bu durumun nedeni, mantar kökenli olabildiði gibi dýþ parazitlerden at sineðinin etkisi ile de olabilmektedir. At sineði tüy deðiþimleri sýrasýnda yeni çýkan teleklerin kan ile dolan dip kýsýmlarýndan delik açarak kan emmesi sonucu bu tüyler sonradan bozuluma uðrar ve çürüyerek düþerler. Bazý kuþçularýn 'telek patlattý' dedikleri bu durum sonucu telek dibinden dýþarý doðru kanama olur.
ALINABÝLECEK ÖZEL ÖNLEMLER
Tüm hastalýk etmenlerinin devre dýþý býrakýlmasý gerekmektedir. Yuva içinde ve çevresinde mutlaka kuru ortam yaratýlmalýdýr. Yuva içine toprak serilmemeli, saman dökülmemeli ve kuþlarýmýza her zaman taze yem verilmelidir. Havadar ortam ve hijyen koþullarýna dikkat edilmesi þarttýr. Salmanýzda bu hastalýk baþ gösterdiðinde salma içinde bulunan tüm kalsiyum kaynaklarýný, ahtapot kemiklerini, grit ve kum taþlarýný kullanýmdan kaldýrmakta yarar vardýr.
TEDAVÝ VE KULLANILABÝLECEK ÝLAÇLAR
Hastalýðýn deri enfeksiyonu þeklinde seyretmesi durumunda, banyo sularýna karýþtýrýlacak Bakýr sülfat sorunun çözümü için yararlýdýr. Bakýr sülfat için 1 / 2000 oranýnda sulandýrma uygundur. Bunun için 4.5 litre banyo suyuna yarým çay kaþýðý ilaç karýþtýrmak gerekir.
Bakýr sülfat, sülfürik asidin bakýr II okside etkimesi ile oluþan bir tuzdur. Parlak mavi kristaller halindedir ve piyasada 'göz taþý' adý ile satýlmaktadýr. Kimyasal madde satan yerlerde bulunabilir. Ankara'da Ulus'ta Modern Çarþý'nýn üst katýnda var.
Hastalýðýn akciðer ve solunum yollarýnda görülmesi durumunda Itraconazole, Ketoconazole, Nystatin etken maddeli ilaçlar kullanýlmaktadýr. Bu etken maddeleri bulunduran güvercinler için üretilmiþ özel bir ilaç ülkemizde yoktur. Ýçinde bu etken maddeleri bulunduran beþeri ilaçlar eczanelerde bulunabilir. Bu ilaçlar veteriner hekim kontrolünde gerekli doz ayarlamasý yapýlarak güvercinlere kullanýlabilir. Bu ilaçlar hakkýnda kýsa bilgiler aþaðýda verilmiþtir.
Itracanozole etken maddeli olanlar:
FUNÝT KAPSÜL
Her kapsülde 100 mg etken madde bulunmaktadýr. Nobel ilaç firmasýnýn bir üretimidir. Anti fungal etkilidir.
SPOREX KAPSÜL
Her kapsülde 100 mg etken madde bulunmaktadýr. Toprak ilaç firmasýnýn bir üretimidir. Anti fungal etkilidir.
Ketoconazole etken maddeli olanlar:
FUNGORAL TABLET
Her tablette 200 mg etken madde bulunmaktadýr. Ýlsan ilaç firmasýnýn bir üretimidir. Anti fungal etkilidir.
KETORAL TABLET
Her tablette 200 mg etken madde bulunmaktadýr. Bilim ilaç firmasýnýn bir üretimidir. Anti fungal etkilidir.
Nystatin etken maddeli olanlar:
MÝKOSTATÝN SÜSPANSÝYON
Her ml de 100.000 IU etken madde bulunmaktadýr. Bristol-Myers squibb firmasýnýn bir üretimidir. Anti fungal etkilidir.
Yazan: YAVUZ ÝÞÇEN
26 Temmuz 2008, Cumartesi, Kategori: Hastalýklar |